BỆNH VAN TIM: NGUYÊN NHÂN – TRIỆU CHỨNG – CHẨN ĐOÁN – ĐIỀU TRỊ – PHÒNG NGỪA
Chuyên môn bởi đội ngũ bác sĩ Tim mạch – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu
MỤC LỤC
-
Giới thiệu về bệnh van tim
-
Van tim là gì?
-
Các loại bệnh van tim thường gặp
-
Nguyên nhân gây bệnh van tim
-
Triệu chứng nhận biết
-
Yếu tố nguy cơ
-
Biến chứng nguy hiểm
-
Phân loại mức độ nặng
-
Phương pháp chẩn đoán bệnh van tim
-
Điều trị bệnh van tim hiện nay
-
Lời khuyên từ chuyên gia Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu
-
Phòng ngừa bệnh van tim
-
Khi nào nên đi khám?
-
Liên hệ tư vấn chuyên khoa
1. Giới thiệu về bệnh van tim
Bệnh van tim là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến nhất tại Việt Nam và châu Á. Theo thống kê của các hiệp hội tim mạch quốc tế, tỷ lệ người mắc bệnh van tim tăng đều mỗi năm, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc những người có bệnh nền như tăng huyết áp, thấp tim, viêm nội tâm mạc hoặc thoái hóa van.
Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu, số lượng bệnh nhân van tim nhập viện tăng từ 20–35% trong 5 năm gần đây, chủ yếu là bệnh van hai lá, van động mạch chủ và van ba lá. Điểm đáng lo là nhiều trường hợp phát hiện muộn khi tim đã phì đại, suy chức năng và cần can thiệp phẫu thuật.
2. Van tim là gì?
Van tim là cấu trúc giúp điều phối dòng máu đi theo một chiều trong tim.
Tim có 4 van:
-
Van hai lá (mitral valve) – giữa nhĩ trái và thất trái
-
Van động mạch chủ (aortic valve) – giữa thất trái và động mạch chủ
-
Van ba lá (tricuspid valve) – giữa nhĩ phải và thất phải
-
Van động mạch phổi (pulmonary valve) – giữa thất phải và động mạch phổi
Chức năng chính của van tim là đóng – mở nhịp nhàng theo chu kỳ tim để đảm bảo máu di chuyển đúng hướng.
Khi van bị tổn thương, máu có thể chảy ngược, không chảy đủ, hoặc gây cản trở lưu thông, dẫn đến suy tim và nhiều biến chứng nặng nề.
3. Các loại bệnh van tim thường gặp
Bệnh van tim chia thành 3 nhóm chính:
3.1. Hẹp van
Van mở không đủ rộng, gây cản trở dòng máu.
-
Hẹp van hai lá
-
Hẹp van động mạch chủ
-
Hẹp van ba lá
-
Hẹp van động mạch phổi
3.2. Hở van (trào ngược)
Van đóng không kín, khiến máu chảy ngược.
-
Hở van hai lá
-
Hở van động mạch chủ
-
Hở van ba lá
-
Hở van phổi
3.3. Vừa hẹp vừa hở (mixed valve disease)
Trường hợp phức tạp nhất, van vừa bị cản trở lại vừa rò rỉ.
Người bệnh có thể mắc một van hoặc nhiều van – gọi là bệnh van tim đa tổn thương.
4. Nguyên nhân gây bệnh van tim
4.1. Thấp tim (Rheumatic fever)
Là nguyên nhân phổ biến nhất tại Việt Nam.
Thấp tim xảy ra sau viêm họng do liên cầu khuẩn, gây tổn thương mạn tính lên van tim, đặc biệt là van hai lá và van động mạch chủ.
4.2. Thoái hóa van (tình trạng lão hóa tự nhiên)
Thường gặp ở người lớn tuổi. Van canxi hóa khiến van cứng, kém linh hoạt.
4.3. Bẩm sinh
Các bất thường van từ khi mới sinh, ví dụ: van hai mảnh (bicuspid aortic valve), van teo.
4.4. Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn
Vi khuẩn tấn công vào lá van, gây thủng, rách, phá hủy cấu trúc.
4.5. Bệnh tim mạch khác
-
Tăng huyết áp
-
Suy tim
-
Nhồi máu cơ tim
-
Phình động mạch chủ
-
Tăng áp động mạch phổi
4.6. Thuốc và hóa chất
-
Thuốc giảm cân chứa fenfluramine
-
Xạ trị vùng ngực
-
Một số thuốc điều trị Parkinson
5. Triệu chứng nhận biết
Triệu chứng bệnh van tim phụ thuộc loại van bị ảnh hưởng và mức độ nặng:
5.1. Khó thở
Là dấu hiệu phổ biến nhất.
Khó thở khi gắng sức → khó thở khi nằm → khó thở kịch phát đêm.
5.2. Hồi hộp, đánh trống ngực
Thường gặp khi van hẹp gây tăng hoạt động tim hoặc có rối loạn nhịp.
5.3. Mệt mỏi, giảm khả năng vận động
Do tim không bơm đủ máu.
5.4. Phù chân, phù bụng
Liên quan đến hẹp/hở van ba lá hoặc suy tim phải.
5.5. Đau ngực
Đặc biệt gặp trong hẹp van động mạch chủ.
5.6. Ngất hoặc choáng
Xảy ra khi lượng máu lên não giảm.
5.7. Ho khan, thở khò khè
Do ứ máu phổi.
Nhiều bệnh nhân không có triệu chứng trong giai đoạn đầu, khiến bệnh bị bỏ sót.
6. Yếu tố nguy cơ
-
Tuổi ≥ 55
-
Tiền sử viêm họng tái phát
-
Tăng huyết áp
-
Đái tháo đường
-
Hút thuốc
-
Nhiễm khuẩn răng miệng
-
Bệnh mạch vành
-
Béo phì
-
Lối sống ít vận động
-
Tăng canxi máu
7. Biến chứng nguy hiểm
Nếu không điều trị kịp thời, bệnh van tim có thể gây:
-
Suy tim
-
Rung nhĩ
-
Phù phổi cấp
-
Huyết khối – đột quỵ
-
Ngừng tim đột ngột
-
Viêm nội tâm mạc
-
Suy gan – suy thận
-
Tử vong, đặc biệt trong hẹp van động mạch chủ nặng
Tại bệnh viện chúng tôi, gần 40% bệnh nhân nhập viện cấp cứu do phát hiện muộn.
8. Phân loại mức độ nặng
Bệnh van tim được phân thành:
8.1. Mức độ nhẹ
Chưa có triệu chứng, tim hoạt động gần bình thường.
8.2. Mức độ trung bình
Có triệu chứng khi gắng sức.
8.3. Mức độ nặng
Triệu chứng rõ, ảnh hưởng sinh hoạt.
8.4. Mức độ rất nặng / nguy kịch
Cần can thiệp ngay, nguy cơ tử vong cao.
9. Phương pháp chẩn đoán tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu
9.1. Khám lâm sàng
Nghe tim bằng ống nghe phát hiện tiếng thổi tim đặc trưng cho từng loại van.
9.2. Siêu âm tim (Echocardiography)
Là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán.
Đánh giá:
-
Mức độ hẹp/hở
-
Chức năng thất
-
Áp lực phổi
-
Dòng chảy qua van
Bệnh viện sử dụng công nghệ siêu âm tim 4D, đo Doppler mô cơ tim – giúp phát hiện sớm tổn thương.
9.3. Điện tâm đồ
Tìm các rối loạn nhịp đi kèm như rung nhĩ.
9.4. X-quang ngực
Đánh giá tim to, ứ máu phổi.
9.5. CT tim – MRI tim
Đánh giá cấu trúc van chi tiết, đặc biệt trong bệnh van động mạch chủ.
9.6. Thông tim (Cardiac catheterization)
Thực hiện khi cần đánh giá huyết động chính xác trước can thiệp.
10. Điều trị bệnh van tim
Điều trị tùy theo loại van, mức độ tổn thương và mức độ ảnh hưởng đến tim.
10.1. Điều trị nội khoa
Giúp giảm triệu chứng và hỗ trợ tim:
-
Lợi tiểu
-
Thuốc giãn mạch
-
Thuốc điều trị tăng huyết áp
-
Chống đông (trong rung nhĩ)
-
Kháng viêm
-
Điều chỉnh rối loạn nhịp
10.2. Nong van bằng bóng (Balloon valvuloplasty)
Thường áp dụng cho hẹp van hai lá do thấp tim.
Là phương pháp ít xâm lấn, phục hồi nhanh.
10.3. Can thiệp sửa/chỉnh van qua da
Các kỹ thuật hiện đại:
-
MitraClip (sửa hở van hai lá)
-
TAVI (thay van động mạch chủ qua da)
-
Clip van ba lá
Bệnh viện Tiền Hải – Quảng Châu là một trong những đơn vị áp dụng các kỹ thuật này sớm và có tỉ lệ thành công cao.
10.4. Phẫu thuật
Áp dụng trong van nặng hoặc không đáp ứng điều trị:
-
Sửa van
-
Thay van cơ học
-
Thay van sinh học
-
Phẫu thuật kết hợp (van + mạch vành)
Giáo sư – chuyên gia của bệnh viện nhấn mạnh ưu tiên sửa van hơn thay van nếu có thể, vì giúp bảo tồn cấu trúc tim và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.
11. Lời khuyên từ chuyên gia Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu
1. Không chủ quan với viêm họng và nhiễm trùng răng miệng
Đây là nguyên nhân hàng đầu gây thấp tim – bệnh van tim ở người trẻ.
2. Không đợi đến khi khó thở mới đi khám
Giai đoạn đầu bệnh không triệu chứng nhưng tim đã bị tổn thương.
3. Tập luyện điều độ
Đi bộ, bơi, yoga. Tránh gắng sức quá mức.
4. Kiểm soát huyết áp – đường huyết – cân nặng
Ba yếu tố này làm van tim thoái hóa nhanh hơn.
5. Tuân thủ điều trị
Thuốc chống đông, thuốc huyết áp phải được dùng đều đặn.
6. Khám định kỳ 6 tháng
Đặc biệt ở người >45 tuổi hoặc có tiền sử bệnh tim.
12. Phòng ngừa bệnh van tim
12.1. Ngăn ngừa thấp tim
-
Điều trị dứt điểm viêm họng
-
Kháng sinh theo đúng phác đồ của bác sĩ
12.2. Lối sống lành mạnh
-
Không hút thuốc
-
Không uống rượu bia quá mức
-
Giảm muối
-
Tăng rau xanh, hoa quả
-
Tập thể dục đều đặn
12.3. Vệ sinh răng miệng
Ngăn ngừa vi khuẩn gây viêm nội tâm mạc.
12.4. Theo dõi bệnh nền
-
Tăng huyết áp
-
Đái tháo đường
-
Mỡ máu cao
12.5. Khám tim định kỳ
Ngay cả khi không có triệu chứng.
13. Khi nào nên đi khám?
Hãy đến cơ sở chuyên khoa Tim mạch khi có:
-
Khó thở
-
Mệt mỏi kéo dài
-
Đau ngực
-
Hồi hộp
-
Phù chân
-
Tiếng thổi tim bất thường
-
Ngất hoặc choáng
-
Viêm họng tái phát nhiều lần
Bệnh van tim càng phát hiện sớm, tiên lượng càng tốt.
14. Liên hệ tư vấn tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu
Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu (Trung Quốc)
Chuyên sâu trong:
-
Siêu âm tim nâng cao
-
Can thiệp van tim qua da
-
Phẫu thuật thay – sửa van
-
Điều trị thấp tim và bệnh van tim bẩm sinh
Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, hỗ trợ bệnh nhân Việt Nam 24/7, có phiên dịch và hỗ trợ trong suốt quá trình điều trị.
