Ung Thư Thực Quản: Triệu Chứng, Nguyên Nhân, Giai Đoạn, Chẩn Đoán Và Điều Trị

Bài viết chuyên môn được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu (Trung Quốc).

1. Ung thư thực quản là gì?

Ung thư thực quản (Esophageal Cancer) là bệnh lý ác tính xuất phát từ các tế bào niêm mạc lót trong lòng thực quản – ống dài nối miệng với dạ dày.
Bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài, chỉ xuất hiện triệu chứng rõ khi khối u đã lớn hoặc lan rộng.
Đây là một trong những bệnh ung thư đường tiêu hóa có tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt phổ biến ở châu Á, bao gồm Trung Quốc và Việt Nam.

2. Đặc điểm giải phẫu – sinh lý của thực quản

Thực quản dài khoảng 25–30 cm, gồm 3 đoạn: đoạn cổ, đoạn ngực và đoạn bụng.
Cấu trúc thành thực quản gồm 4 lớp: niêm mạc, dưới niêm, cơ và lớp mô liên kết.
Không có lớp thanh mạc bảo vệ như dạ dày hay ruột, thực quản dễ bị xâm lấn khối u ra các cơ quan lân cận như khí quản, phổi, trung thất.

Đặc điểm này khiến ung thư thực quản dễ di căn sớm và thường được phát hiện muộn.

3. Các loại ung thư thực quản

Bệnh chia thành hai loại chính:

3.1. Ung thư biểu mô vảy (SCC – Squamous Cell Carcinoma)

• Chiếm trên 80% tại châu Á.
• Liên quan chặt chẽ với rượu, thuốc lá và bỏng nhiệt từ thói quen ăn uống.
• Thường xuất hiện ở đoạn giữa và đoạn trên thực quản.

3.2. Ung thư biểu mô tuyến (Adenocarcinoma)

• Gia tăng nhanh tại phương Tây.
• Liên quan bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) và Barrett thực quản.
• Thường xảy ra ở phần dưới thực quản.

4. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Không có nguyên nhân duy nhất, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ đã được xác định:

4.1. Thuốc lá và rượu

Là hai yếu tố nguy cơ mạnh nhất. Nam giới hút thuốc và uống rượu có nguy cơ mắc ung thư thực quản cao gấp 10–15 lần người bình thường.

4.2. Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) và Barrett thực quản

GERD kéo dài gây viêm mạn tính, biến đổi cấu trúc niêm mạc tạo Barrett thực quản – tiền ung thư của ung thư biểu mô tuyến.

4.3. Chế độ ăn uống

• Ăn đồ quá nóng (trà nóng, lẩu, cháo).
• Thực phẩm lên men, mốc (dưa muối, mắm, cá khô).
• Thiếu vitamin A, C và chất xơ.

4.4. Di truyền và bệnh lý nền

• Gia đình có người từng mắc ung thư thực quản.
• Bệnh Achalasia – rối loạn nhu động thực quản.
• Xơ gan, nhiễm HPV (tỷ lệ thấp).

5. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết

5.1. Khó nuốt

Triệu chứng điển hình nhất, xuất hiện khi lòng thực quản bị thu hẹp do khối u. Ban đầu khó nuốt thức ăn rắn, sau đó đến thức ăn mềm và cuối cùng là chất lỏng.

5.2. Sụt cân nhanh

Do ăn uống khó khăn và giảm hấp thu dinh dưỡng.

5.3. Đau sau xương ức hoặc đau ngực

Khối u có thể xâm lấn sang thần kinh hoặc khí quản gây đau hoặc cảm giác vướng.

5.4. Trớ thức ăn, nôn ra máu

Xảy ra khi khối u gây tắc nghẽn hoặc loét.

5.5. Khàn tiếng, ho kéo dài

Là dấu hiệu bệnh đã lan sang dây thần kinh quặt ngược hoặc khí quản.

6. Chẩn đoán ung thư thực quản

6.1. Nội soi thực quản – dạ dày

Là tiêu chuẩn vàng. Cho phép nhìn trực tiếp tổn thương và lấy mẫu sinh thiết.

6.2. Sinh thiết mô bệnh học

Khẳng định chẩn đoán và phân loại ung thư.

6.3. CT Scan Ngực – Bụng – Chậu

Đánh giá mức độ xâm lấn và phát hiện di căn hạch, di căn xa.

6.4. PET-CT

Giúp đánh giá toàn thân chính xác, phát hiện tổn thương nhỏ dưới 1 cm.

6.5. Siêu âm nội soi (EUS)

Đánh giá độ sâu xâm lấn của khối u, rất quan trọng để phân giai đoạn.

7. Các giai đoạn ung thư thực quản (theo hệ thống TNM)

T – Độ xâm lấn khối u

• Tis: Ung thư tại chỗ.
• T1: Xâm lấn lớp niêm hoặc dưới niêm.
• T2: Xâm lấn lớp cơ.
• T3: Xâm lấn lớp mô liên kết quanh thực quản.
• T4: Xâm lấn cơ quan lân cận.

N – Hạch lympho vùng

• N0: Không di căn hạch.
• N1–N3: Di căn từ ít đến nhiều nhóm hạch.

M – Di căn xa

• M0: Chưa di căn xa.
• M1: Di căn xa.

8. Điều trị ung thư thực quản

Điều trị tùy theo giai đoạn bệnh, vị trí khối u, loại mô học và tình trạng sức khỏe người bệnh.

8.1. Phẫu thuật

Là phương pháp chủ lực cho giai đoạn I–III, gồm:

• Cắt thực quản một phần hoặc toàn bộ.
• Tái tạo thực quản bằng dạ dày hoặc đại tràng.
• Phẫu thuật nội soi hoặc robot giúp giảm biến chứng.

8.2. Hóa xạ trị tiền phẫu (Neoadjuvant Chemoradiation)

Giúp thu nhỏ khối u, tăng khả năng phẫu thuật triệt để. Nhiều nghiên cứu chứng minh cải thiện sống còn.

8.3. Xạ trị

Thích hợp cho:

• Bệnh nhân không mổ được.
• Giai đoạn muộn nhằm giảm triệu chứng.

8.4. Hóa trị

Thường kết hợp với xạ trị hoặc điều trị toàn thân khi có di căn.

8.5. Liệu pháp miễn dịch – Targeted therapy

Các thuốc như Pembrolizumab, Nivolumab được chỉ định cho ung thư thực quản tiến xa, mang lại hiệu quả cải thiện sống còn.

8.6. Điều trị giảm nhẹ

Đặt stent thực quản, nuôi ăn qua ống PEG nhằm giúp bệnh nhân duy trì dinh dưỡng.

9. Tiên lượng sống

Tiên lượng phụ thuộc vào loại mô học, giai đoạn và đáp ứng điều trị:

• Giai đoạn I: 60–70% sống trên 5 năm.
• Giai đoạn II: 30–40%.
• Giai đoạn III: 15–20%.
• Giai đoạn IV: dưới 5%.

10. Biện pháp phòng ngừa

• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Không ăn đồ quá nóng.
• Tránh thực phẩm lên men, mốc.
• Điều trị triệt để trào ngược dạ dày – thực quản.
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, chất xơ.
• Tầm soát định kỳ nếu có yếu tố nguy cơ.

11. Lời khuyên của chuyên gia Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu

Theo các bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa – Ung bướu tại Bệnh viện Tiền Hải – Quảng Châu, ung thư thực quản hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm.
Những triệu chứng như khó nuốt, đau ngực, sụt cân không rõ nguyên nhân tuyệt đối không được bỏ qua.
Bệnh viện khuyến cáo người có tiền sử hút thuốc, uống rượu hoặc mắc GERD nên nội soi thực quản định kỳ 1 lần/năm.

Điều trị sớm theo chiến lược đa mô thức (phẫu thuật – hóa trị – xạ trị – miễn dịch) mang lại cơ hội sống cao nhất cho người bệnh.