Ung Thư Hạch (Lymphoma): Triệu Chứng, Nguyên Nhân, Chẩn Đoán và Điều Trị

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Tiền Hải – Quảng Châu (Trung Quốc).

1. Ung thư hạch là gì?

Ung thư hạch (Lymphoma) là bệnh ung thư của hệ bạch huyết – hệ thống đóng vai trò quan trọng trong miễn dịch, giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng và bệnh tật. Bệnh hình thành khi các tế bào lympho trở nên bất thường, phân chia mất kiểm soát và hình thành khối u trong hạch hoặc các cơ quan bạch huyết.

Hệ bạch huyết bao gồm:

• Hạch bạch huyết (cổ, nách, bẹn…)
• Tuyến ức
• Lách
• Tủy xương
• Mạch bạch huyết

Do hệ bạch huyết phân bố khắp cơ thể nên ung thư hạch có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, dễ lan nhưng cũng là một trong những loại ung thư có khả năng điều trị tốt nhất hiện nay nếu phát hiện sớm.

2. Phân loại ung thư hạch

Ung thư hạch được chia thành 2 nhóm lớn:

2.1. Ung thư hạch Hodgkin (HL)

Đặc trưng bởi sự xuất hiện của tế bào Reed–Sternberg. Đây là loại ít gặp nhưng tiên lượng tốt, đặc biệt khi được phát hiện sớm.

2.2. Ung thư hạch không Hodgkin (NHL)

Chiếm hơn 80% các ca lymphoma. Bao gồm hơn 60 thể khác nhau, trong đó hai nhóm phổ biến:

• Thể tiến triển nhanh: diễn biến mạnh, cần điều trị sớm.
• Thể tiến triển chậm: có thể kéo dài nhiều năm, đáp ứng tốt với điều trị.

Mỗi loại có phác đồ điều trị riêng, do đó chẩn đoán chính xác vô cùng quan trọng.

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân ung thư hạch chưa rõ hoàn toàn, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận:

3.1. Suy giảm miễn dịch

Bệnh nhân HIV/AIDS, người ghép tạng, dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài có nguy cơ cao.

3.2. Nhiễm virus và vi khuẩn

• Virus Epstein–Barr (EBV)
• Virus HTLV–1
• HIV
• Vi khuẩn H. pylori (liên quan lymphoma MALT)

3.3. Tiếp xúc hóa chất độc hại

Glyphosate, thuốc trừ sâu, dung môi hữu cơ, benzene…

3.4. Di truyền

Tiền sử gia đình mắc lymphoma làm tăng nguy cơ.

3.5. Bệnh lý tự miễn

Viêm khớp dạng thấp, lupus, Sjögren… làm rối loạn hệ miễn dịch, dễ dẫn đến biến đổi tế bào lympho.

4. Triệu chứng & dấu hiệu nhận biết

Biểu hiện ung thư hạch rất đa dạng, tùy loại bệnh và vị trí tổn thương.

4.1. Hạch to – dấu hiệu đặc trưng

Hạch có thể xuất hiện tại:

• Cổ
• Nách
• Bẹn
• Mediastinum (vùng giữa lồng ngực)

Đặc điểm hạch ung thư:

• Không đau
• Kích thước tăng dần
• Cứng, sờ chắc
• Không nóng – không đỏ

4.2. “Triệu chứng B” điển hình

• Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân
• Mồ hôi đêm nhiều
• Sụt cân không chủ ý (>10% trong 6 tháng)

4.3. Mệt mỏi, yếu sức

Do thiếu máu, rối loạn miễn dịch.

4.4. Ngứa da hoặc nổi mẩn

Thường gặp trong Hodgkin.

4.5. Ho, khó thở

Khi hạch vùng ngực chèn ép khí quản.

4.6. Đau bụng, đầy hơi

Nếu khối u ở lách hoặc hạch bụng.

5. Các giai đoạn ung thư hạch

Ung thư hạch được phân chia theo hệ thống Ann Arbor:

Giai đoạn I

Một vùng hạch hoặc một cơ quan bạch huyết.

Giai đoạn II

Từ hai vùng hạch trở lên cùng phía cơ hoành.

Giai đoạn III

Hạch ở cả hai phía cơ hoành.

Giai đoạn IV

Di căn nhiều cơ quan: tủy xương, gan, phổi…

6. Chẩn đoán ung thư hạch

6.1. Khám lâm sàng

Đánh giá vị trí, kích thước hạch và triệu chứng toàn thân.

6.2. Xét nghiệm máu

• Tế bào máu ngoại vi
• Lactate dehydrogenase (LDH)
• Chức năng gan thận
• Xét nghiệm virus EBV, HIV

6.3. Sinh thiết hạch – tiêu chuẩn vàng

Giúp xác định:

• Loại lymphoma
• Mức độ ác tính
• Đặc tính mô học

6.4. Sinh thiết tủy xương

Xác định xâm lấn tủy.

6.5. Chẩn đoán hình ảnh

• CT scan
• MRI
• PET-CT – tiêu chuẩn đánh giá giai đoạn hiện đại

7. Điều trị ung thư hạch

Điều trị tùy loại lymphoma, giai đoạn và thể trạng bệnh nhân.

7.1. Hóa trị

Là phương pháp điều trị chính. Phác đồ phổ biến:

• ABVD (Hodgkin)
• CHOP (Không Hodgkin)
• R-CHOP (NHL tế bào B) – kết hợp Rituximab

7.2. Xạ trị

Áp dụng cho giai đoạn sớm hoặc phối hợp hóa trị.

7.3. Miễn dịch trị liệu

Sử dụng các thuốc kích hoạt miễn dịch tấn công tế bào ung thư:

• Rituximab
• Nivolumab
• Pembrolizumab

7.4. Liệu pháp nhắm trúng đích

Tấn công vào protein đặc hiệu trên tế bào ung thư, ít ảnh hưởng tế bào lành.

7.5. Ghép tế bào gốc (ghép tủy)

Áp dụng cho bệnh tái phát hoặc kháng trị.

7.6. Điều trị hỗ trợ

• Thuốc tăng miễn dịch
• Kháng sinh khi có nhiễm trùng
• Chăm sóc dinh dưỡng chuyên biệt

8. Tiên lượng sống

Ung thư hạch là một trong những loại ung thư có tiên lượng tốt nhất. Tỷ lệ sống 5 năm:

• Hodgkin: 85–95% giai đoạn sớm
• Không Hodgkin: 60–80% tùy thể

Điều trị sớm giúp tăng cơ hội khỏi hoàn toàn.

9. Phòng ngừa ung thư hạch

• Hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại
• Tăng cường miễn dịch
• Điều trị HIV và kiểm soát virus EBV
• Khám sức khỏe định kỳ

10. Lời khuyên chuyên gia Bệnh viện Tiền Hải – Quảng Châu

“Sự chủ quan trước tình trạng nổi hạch không đau khiến nhiều bệnh nhân bỏ lỡ giai đoạn vàng điều trị. Hãy đến bệnh viện nếu hạch to kéo dài hơn 2 tuần, không đau và tăng kích thước. Ung thư hạch phát hiện sớm có thể điều trị khỏi trong đa số trường hợp.”

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh:

• Không tự ý dùng thuốc tiêu viêm khi nổi hạch
• Hạch càng to càng cần kiểm tra sớm
• Nên làm PET-CT khi nghi ngờ lymphoma

11. Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến bệnh viện khi có:

• Hạch to trên 2 tuần không đau
• Sốt kéo dài, mồ hôi đêm
• Sụt cân nhanh
• Ho, khó thở không rõ nguyên nhân
• Ngứa toàn thân kéo dài

12. Liên hệ hỗ trợ & tư vấn